My, nieformalna grupa pszczelarzy i pszczelarek (będących pełnoprawnymi członkami społeczności pszczelarskiej) i miłośników i miłośniczek wszelkich pszczół przedstawiamy nasze postulaty, chcąc włączyć je do dyskusji na temat przyszłości pasiecznictwa. Uważamy, że pszczelarstwo obecnie stoi przed szeregiem wyzwań i boryka się z wieloma problemami. Spowodowane jest to czynnikami zewnętrznymi takimi jak: narastający kryzys środowiskowy i gospodarka pasieczna prowadzona w sposób niezrównoważony, utrudniający, jeśli nie wręcz uniemożliwiający adaptację pszczół do zmieniającego się otoczenia. Nie bez znaczenia jest też fakt, że aktualnie w niektórych środowiskach zawód pszczelarza nie cieszy się takim szacunkiem jak niegdyś – wynika to z masowego wprowadzania metod przemysłowych i intensywnych oraz stawiania produkcji ponad dobro i zdolności adaptacyjne pszczół.

Reforma w kierunku tzw. pszczelarstwa odżywalnego* (rozumianego jako prowadzonego w sposób trwale zrównoważony z otoczeniem, nie wyrządzającego szkód środowiskowych, a przez to zdolnego do samopodtrzymania i regeneracji w wymiarze lokalnym) jest nie tylko szansą, ale długofalowo jedyną drogą do utrzymania rentownej działalności pasiecznej, a także do praktykowania pasji pszczelarskiej i bartniczej w sposób satysfakcjonujący i zdrowy oraz przywrócenia zawodowi właściwego mu szacunku i etosu. W takiej gospodarce pszczoły winny być traktowane podmiotowo, z uwzględnieniem ich potrzeb, co jest konieczną alternatywą dla ich obecnego utowarowienia* i uprzedmiotowienia*.

1. Odejście od traktowania przyrody w sposób czysto towarowy

Środowisko naturalne jest systemem złożonym, zdolnym do podtrzymywania skomplikowanych zależności ekologicznych, a traktowanie go tylko w sposób konsumpcyjny i użytkowy prowadzi do ograniczenia różnorodności. Skutkuje to wyjałowieniem i zanikiem różnorodnych powiązań gatunkowych, co pośrednio i bezpośrednio wpływa na zdrowie pszczół, choćby poprzez zubożenie i ograniczenie ich bazy pokarmowej.

2. Wspieranie rolnictwa regeneratywnego

Przekonywanie do szerszego wprowadzania rolnictwa bezorkowego (węglowego)*, ograniczenie używania pestycydów i zmiana podejścia do tzw. chwastów (roślin kwitnących, będących cennymi źródłami pokarmu dla zapylaczy). Zachęcanie do pozostawiania nieużytków (ugorowania) i szerokich miedz, przekonywanie (w tym władz samorządu terytorialnego i zarządców terenów zielonych, ale także rolników i właścicieli posesji) do nasadzeń drzew, krzewów i innych roślin pyłkodajnych i nektarodajnych, ale przede wszystkim nieanektowanie kolejnych terenów do wykorzystania przez człowieka tam, gdzie jest to możliwe.

Rolnictwo – w tym także pszczelarstwo – musi opierać się na współdziałaniu z naturą, a nie wykorzystywaniu osiągnięć technologicznych do jej kontrolowania i kształtowania w sposób ułatwiający tylko zwiększanie produktywności i wzrost gospodarczy. W świetle zmieniających się warunków ekologicznych i gospodarczych Ziemi takie podejście wydaje się wręcz koniecznością. Długofalowo może to ograniczać koszty i zwiększać odporność środowiska – w tym upraw i hodowli – na zmiany klimatu.

3. Reforma edukacji

Zmiana programu kursów, szkoleń, wykładów na taki, który uwrażliwi na negatywny wpływ pasiek na same pszczoły miodne i inne zapylacze. Wykaże również pozytywną rolę środowiskową różnych organizmów, które stanowią fauna i flora towarzysząca uprawom czy hodowli.

4. Upodmiotowienie pszczół

Odejście od zabiegów pasiecznych (lub ich minimalizowanie), służących wykorzystaniu gospodarczemu pszczół, które prowadzą do traktowania ich jako jedynie jednostek produkcyjnych i reprodukcyjnych - takich jak przykładowo:

• wycinanie czerwiu trutowego,
• wymiana matek pszczelich ze względu na niższą wartość ekonomiczną,
• łączenie rodzin pszczelich, o ile są one samodzielne,
• przycinanie matkom pszczelim skrzydełek,
• przesyłanie pszczół na duże odległości w których spędzają wiele dni (szczególne podczas upałów),
• izolowania matek pszczelich ze względu na wzrost produktywności,
• usuwania tzw. dzikich mateczników.

Uznajemy, że te i podobne zabiegi w niektórych sytuacjach mogą być niezbędne, np. mogą służyć zachowaniu zdrowia rodziny pszczelej, albo mogą być wykonane na zasadzie tzw. mniejszego zła (choćby w przypadkach zwalczania niektórych chorób pszczół, czy selekcji na odporność na nie). Jednak promowanie ich, jako właściwych metod gospodarki pasiecznej, służy uprzedmiotowieniu pszczół, co stoi w sprzeczności z poszanowaniem pszczół jako istot żywych.

5. Ograniczenie przepszczelenia obecnego w całej Polsce

Obecnie w Polsce mamy do czynienia z nadmierną gęstością użytkowanej gospodarczo populacji pszczół miodnych, co niekorzystnie wpływa zarówno na samą pszczołę miodną, jak i pozostałe dzikie zapylacze. Przepszczelenie może być zagrożeniem dla istnienia innych, istotnych dla środowiska dzikich zapylaczy (w tym zagrożonych wyginięciem). Nadmierna gęstość populacji pszczoły miodnej stanowi dla samej siebie, jak i innych dzikich zapylaczy konkurencję w zdobywaniu pokarmu (dostęp do kwiatów), ale także zagrożenie epidemiologiczne (epizootyczne). Wydaje się, że dobrą praktyką byłoby wprowadzenie regionalnych regulacji dotyczących zakładania dużych pasiek (np. rejestracji czy wręcz uzyskania zgody powyżej określonej liczby pni), a w szczególności także uzyskanie pozwolenia na gospodarkę wędrowną. Pszczelarstwo stacjonarne, prowadzone w typie amatorskim, przy niewielkim zagęszczeniu i rozproszeniu zwykle stanowi dużo mniejsze zagrożenie dla środowiska niż chów intensywny i masowa hodowla.

6. Tworzenie warunków służących naturalizacji populacji Apis mellifera

Dziko żyjące populacje Apis mellifera, kształtowane przez selekcję naturalną, mogą mieć kluczowe znaczenie dla zachowania zdrowia pszczół. Tam, gdzie występują w Europie, są swoistym rezerwuarem różnorodności genetycznej, a także wykazują znacząco większy potencjał do tworzenia i podtrzymywania adaptacji do lokalnych warunków niż populacja hodowlana. Konieczna jest więc zmiana negatywnego wizerunku dziko żyjących rojów (w miejscach, gdzie ich obecność nie stanowi zagrożenia dla ludzi i konkurencji dla innych zapylaczy, szczególnie gatunków wymagających większej troski).

W ramach działań postulujemy tworzenie siedlisk przez utrzymywanie starodrzewów, zwłaszcza z drzewami dziuplastymi (które mogą być zajmowane przede wszystkim przez przedstawicieli różnych gatunków owadów, ptaków lub ssaków). Zwiększenie udziału w przyszłości trwale zaaklimatyzowanych* wolno żyjących pszczół w całej populacji Apis mellifera w obecnych warunkach środowiskowych jest stanowiskiem kontrowersyjnym (w związku z obecnym przepszczeleniem populacji hodowlanej przez podgatunki obce i nieprzystosowane do lokalnego środowiska). Jednakże równocześnie postulujemy znaczące ograniczanie populacji intensywnie użytkowanej przez pszczelarzy, która aktualnie zdecydowanie dominuje. Z kolei naturalne zagęszczenie populacji pszczół miodnych w warunkach polskich jest niewielkie i nie powinno w sprzyjających warunkach przekraczać 1 rodziny na km2. Takie przekształcenie struktury populacji pszczół w długofalowej perspektywie powinno przyczynić się do zwiększenia zdrowotności i odporności całej krajowej populacji pszczół miodnych oraz innych dzikich zapylaczy.

7. Systemowa selekcja na dręczoodporność

Uznanie odporności na warrozę* (chorobę odroztoczową), jako obowiązkowego kierunku selekcji cech w programach hodowlanych pszczoły miodnej.

8. Zwiększenie obszarów hodowli zamkniętej

Nacisk na hodowlę lokalnie przystosowanych pszczół. Powiększenie obecnych obszarów ochrony rodzimych podgatunków i stworzenie nowych. Ograniczenie lub wręcz całkowite zahamowanie zjawiska sprowadzania obcych genetycznie matek pszczelich.

9. Reforma systemu wsparcia pszczelarstwa

System wsparcia powinien służyć kształtowaniu zrównoważonego ze środowiskiem nowoczesnego pszczelarstwa i całego rolnictwa. Obecny system dofinansowań służy przede wszystkim dużym producentom sprzętu pszczelarskiego, a także promuje stałe zwiększanie liczby rodzin pszczelich, co skutkuje dalszemu nawarstwianiu się problemów zdrowia wszystkich pszczół.

Postulujemy:

• wprowadzenie takich mechanizmów wsparcia, które będzie promować małe pasieki stacjonarne i ekstensywne oraz różne formy zrzeszeń lokalnych wytwórców i spożywców w ramach lokalnych kooperatyw spożywczych lub spółdzielni pszczelarskich,
• wspieranie jedynie chowu i hodowli lokalnie przystosowanych podgatunków pszczół (tj. w szczególności A. m. mellifera oraz A. m. carnica na południu Polski, a także matek lokalnych z własnego wychowu),
• tworzenie bazy pożytkowej, pozostawiania nieużytków i/lub sadzenia i wysiewania różnorodnych rodzimych roślin pyłkodajnych i nektarodajnych,
• ograniczenie wsparcia dla gospodarki wędrownej, która powoduje zwiększenie transmisji poziomej patogenów i pasożytów oraz dodatkowo wywołuje negatywny stres, który szkodliwie wpływa na rodziny pszczele,
• ograniczenie wsparcia dla stawiania pasiek pod hasłem ratowania pszczół i pomocy pszczołom (np. wprowadzanie pszczół miodnych do miast lub terenów cennych przyrodniczo pod tymi hasłami),
• wspieranie badań próbek pszczół/osypów/czerwiu, służących ograniczeniu i dostosowaniu kuracji do sytuacji w pasiekach i konkretnych rodzinach pszczelich, z wyższym priorytetem niż dofinansowania leków.

10. Reforma podejścia do leczenia pszczół miodnych

Obowiązek prowadzenia monitoringu i badań, jako warunek do uzyskania dostępu do leków. Odejście od kuracji wykonywanych w związku z porą roku i promowanie zasady, że kuracje przeciwko warrozie powinny być stosowane jedynie po stwierdzeniu jednoznacznych objawów choroby lub wysokiego porażenia dręczem pszczelim Varroa destructor (po przeprowadzonym monitoringu). Propagowanie stosowania metod biotechnicznych jako niezbędnego i głównego elementu zintegrowanej walki z warrozą. Stosowanie leków tylko w systemie rotacyjnym, uzasadnione wynikami monitoringu, przy użyciu preparatu dostosowanego do danych warunków.

linki do artykułu i analizy w sprawie tzw.  "zagrożenia środowiska przez pszczoły"

https://fakenews.pl/srodowisko/rzad-nie-uznal-pszczol-za-zagrozenie-dla-srodowiska/

https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/spor-o-pszczoly-zle-gdy-ich-za-malo-a-co-gdy-za-duzo/

Czy pszczoły to „zagrożenie dla środowiska”? Wyjaśniamy kontrowersje wokół nowego projektu Ministerstwa Klimatu

W ostatnich dniach przez media społecznościowe i podczas spotkań pszczelarskich przetoczyła się fala alarmujących doniesień. Internauci alarmują, że polski rząd uznał pszczoły za „szkodniki” i planuje systemowe niszczenie pasiek. Sprawdziliśmy, czy polskie pszczelarstwo ma powody do obaw? Wszystko zaczęło się od publikacji roboczego materiału (został przedstawiony na etapie prekonsultacji) przygotowanego przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) w ramach prac nad Krajowym Planem Odbudowy Zasobów Przyrodniczych (KPO ZP). Dokument ten jest realizacją unijnego rozporządzenia z czerwca 2024 roku, które zobowiązuje państwa członkowskie do rewitalizacji ekosystemów.

Skąd wzięły się kontrowersje?

Teza o uznaniu pszczoły miodnej za „zagrożenie” jest wynikiem dużego uproszczenia i politycznej manipulacji. W projekcie KPO ZP nie znajdziemy zapisu nazywającego pszczoły szkodnikami. Pojawia się tam jednak sformułowanie dotyczące „ograniczenia negatywnego wpływu hodowli pszczoły miodnej na populacje dzikich zapylaczy”. Właśnie to zdanie, wyrwane z kontekstu, stało się paliwem dla teorii o planowanej „likwidacji pszczelarstwa”. Tymczasem dokument odnosi się do konkretnych wyzwań ekologicznych, z którymi mierzy się cała Europa.

O co naprawdę chodzi? Problem przepszczelenia

Kluczem do zrozumienia zmian jest odróżnienie pszczoły miodnej (zwierzęcia hodowlanego) od dzikich zapylaczy (takich jak trzmiele czy pszczoły samotnice). Jak wyjaśnia dr. Anna Gajda, kierowniczka Pracowni Chorób Owadów Użytkowych SGGW, problemem nie jest sama obecność pszczół, lecz tzw. przepszczelenie.

„Absolutnie nie chodzi tu o «wyprowadzenie pszczoły miodnej z miast, lasów czy wsi», tylko o działania zapobiegające niekontrolowanemu powiększaniu populacji pszczół hodowlanych, tak zwanemu przepszczelaniu danego terenu. To poniekąd już się dzieje, gdyż od tego roku każdy, kto posiada rodziny pszczele, musi je zgłosić do Powiatowego Lekarza Weterynarii. Nie chodzi o zabranianie hodowli pszczół miodnych, a jedynie próbę utrzymania równowagi i status quo”.– tłumaczy dr. Gajda.Ekspertka wskazuje na dwa główne ryzyka zbyt dużego zagęszczenia uli:

• Konkurencja o pokarm: Na danym terenie ilość roślin miododajnych jest ograniczona. Zbyt duża liczba rodzin pszczelich może doprowadzić do tego, że dla dzikich gatunków zabraknie pożywienia.
• Transfer patogenów: Wysokie napszczelenie sprzyja szybszemu rozprzestrzenianiu się chorób między pszczołami hodowlanymi a dzikimi.

Jakie zmiany są proponowane?

Wstępny projekt dokumentu wymienia propozycje środków, które mają pomóc w odbudowie różnorodności zapylaczy. Wśród nich znalazły się:

• Wsparcie odbudowy populacji owadów zapylających poprzez prowadzenie zrównoważonej i racjonalnej gospodarki pasiecznej.
• Wzmocnienie procedur egzekwowania i weryfikowania rejestracji pasiek i monitoringu (w tym przemieszczania uli). Podobne działania należy rozważyć w odniesieniu do zakładów komercyjnie hodujących trzmiele.
• Uwzględnianie w dokumentach samorządów lokalnych interakcji pomiędzy potrzebami odbudowy populacji dzikich owadów zapylających a gospodarką pasieczną, w tym wzięcie pod uwagę maksymalnego dopuszczalnego funkcjonalnego zagęszczenia uli.
• Dążenie do likwidacji pasiek na dachach instytucji publicznych przez niekontynuowanie dalszych umów oraz zachęcanie do wypowiadania takich umów przez podmioty prywatne.
• Uwzględnienie w decyzjach derogacyjnych i planistycznych interakcji pomiędzy gospodarką pasieczną na obszarach objętych ochroną rezerwatową i w parkach narodowych.
• Wspieranie działań promujących hodowlę rodzimych i lokalnie przystosowanych odmian pszczoły miodnej oraz ochronę dziko żyjących rodzin tego gatunku.
• Stopniowe ukierunkowanie polskiego pszczelarstwa na hodowlę lokalnie przystosowanych odmian pszczół miodnych.
• Powiększenie obecnych obszarów ochrony rodzimych podgatunków i wprowadzenie skutecznych kontroli utrzymywanych tam podgatunków pszczół.
• Ograniczenie sprowadzania do hodowli obcych genetycznie matek pszczelich.
• Edukacja pszczelarzy i społeczeństwa w zakresie wpływu owadów utrzymywanych przez człowieka na bioróżnorodność, promocja dobrych praktyk pszczelarskich.
• Zwiększenie wymiaru godzinowego zajęć z zakresu chorób pszczół i gospodarki pasiecznej wraz z informacją o interakcjach pomiędzy pszczołą miodną a populacjami dzikimi owadów zapylających w ramach edukacji na poziomie średnich i wyższych szkół o profilu rolniczym.
• Wypracowanie mechanizmu dostępu organów ochrony przyrody do rejestrów prowadzonych przez powiatowych lekarzy weterynarii oraz współpracy między Inspekcją Weterynaryjną a organami ochrony przyrody.

Pamiętajcie, że powyższe treści są w fazie jeszcze przed konsultacjami. Planowane są spotkania z przedstawicielami organizacji pszczelarskich, a ponadto każdy będzie mógł przesłać swoje uwagi.

To dopiero początek drogi – głos pszczelarzy będzie słyszalny

Warto podkreślić, że – tak jak wyżej wspomniano – komentowany dokument to wstępny projekt, który znajduje się na etapie prekonsultacji. Nie jest on obowiązującym prawem. Polska ma czas do września 2026 roku na przedstawienie ostatecznej wersji planu Komisji Europejskiej.

Anna Gajda uspokaja środowisko pszczelarskie: „Absolutnie nie twierdzimy, że pszczoła miodna jest zła. Po pierwsze to jest sojusznik środowiska, a po drugie sojusznik rolnictwa ogółem. Nie da się mieć takich plonów, jakich potrzebujemy i wyżywić tylu ludzi, ile wyżywiamy bez jej udziału. Natomiast pamiętajmy o dysproporcji. Potrzebujemy wszystkich około 400 gatunków pszczół, aby zarówno rolnictwo, jak i dzika przyroda mogły prawidłowo funkcjonować”.

I dodaje: „Największym zagrożeniem w tej debacie jest dziś nie sama różnica stanowisk, ale język skrajnych uproszczeń. Potrzebujemy spokojnej, eksperckiej rozmowy o faktach: o kondycji dzikich zapylaczy, o roli pszczoły miodnej i o tym, jak projektować rozwiązania, które będą jednocześnie racjonalne przyrodniczo i akceptowalne społecznie”.

Ze swojej strony apelujemy o spokój i sprawdzanie informacji, zwłaszcza przed ich udostępnieniem i napędzaniem polaryzacji i spirali nienawiści. Działamy przecież dla wspólnego dobra!

Oprac.Teresa Kobiałka

Źródła: TVN24 www.infowire.pl/

Pozdrawiam

Iwona Łodo

Dyrektor Biura ŚZP

+ 48 668 028 033

Świętokrzyski Związek Pszczelarzy

ul. Zagórska 2

25-338 Kielce

NIP 657 17 71 573

REGON: 291038020